autor: Dominika Fuga
W kulturze indyjskiej po dziś dzień niezwykle nośny jest ideał wszechstronnego mędrca Patańdżalego, przedstawianego jako pół-człowiek i pół-wąż. Ludzka forma jego postaci symbolizuje indywidualność człowieka, natomiast wężowa – ciągłość praktyki. Współcześni badacze wskazują, że Jogasutry powstały między I a III w. n.e., a o samym Patańdżalim, oprócz autorstwa Jogasutr nic nie wiadomo.
Jogasutry są najważniejszym traktatem jogi. Dzieło składa się z 4 rozdziałów (pada): 1) Samadhi pada (o kontemplacji, o skupieniu); 2) Sadhana pada (o praktyce, o drodze dojścia); 3) Vibhuti pada (o zdolnościach i mocach) oraz 4) Kaivalya pada (o wolności i wyzwoleniu, o jedności). W sumie tekst liczy 195 sutr. Studiuje je się po to, aby poznać klucz do języka jogi, do pojęć jogi, ale także do metodologii procesu jogicznego.
Jaki jest cel jogi?
Według Patańdżalego środkiem do osiągnięcia celu jogi jest bezpośrednie doświadczenie, ale tylko i wyłącznie teraz. Jeżeli joga nie będzie miała miejsca „tu i teraz”, to nie będzie to rzeczywista praktyka. W tym kontekście „teraz” oznacza określony stan umysłu czyli zupełne pozbawienie się iluzji i ograniczających nas poglądów. Patańdżali wskazuje, że joga to „zatrzymanie poruszeń świadomości”. Kiedy uda nam się zatrzymać te „poruszenia”, wtedy istnieje tylko widz, i doświadczamy prawdy, w której nie ma miejsca na fałsz, złudzenie, iluzje. Będziemy w stanie wyzwolić się ze świata cierpienia, w którym utrzymuje nas fałszywa identyfikacja.
Pięć poruszeń świadomości
Patańdżali wymienia 5 rodzajów poruszeń, klasyfikując je jako uciążliwe lub nieuciążliwe, są to:
- pranama – poznanie prawdziwe
To „poruszenie” odnosi się do umysłu i używania go w sposób prawidłowy, które umożliwia nam właściwe działanie. Mamy być „panem” umysłu, bo umysł może stać się środkiem do jogi, do stanu bez- umysłu. Jeżeli jesteśmy niewolnikami swojego umysłu to jedynie może nas on zaprowadzić do cierpienia.
- viparyaya – wypaczenie, poznanie fałszywe
Porównuje się je do stanu upojenia alkoholowego, przez co spostrzeżenia są fałszywe i w związku z tym podejmujemy działania niewłaściwe. W tym stanie rzeczy nie są postrzegane realnie, ulegają zniekształceniu m.in. przez nasze przekonania, uprzedzenia, stany emocjonalne itd..
- vikalpa – wyobraźnia, fantazjowanie
To poznanie dokonywane w oparciu o pojęcie słowne np. idealna miłość, wymarzony partner itd.. Fantazjując, karmimy nierealne oczekiwania oddalając się od doświadczenia „tu i teraz”. Ale wyobraźnia może być wykorzystywana w sposób pomocny, gdy jest pod kontrolą np. w wizualizacji.
-nidra – sen głęboki (bez marzeń sennych)
Ma 2 wymiary: z jednej strony jest związany z sennym otępieniem, a z drugiej nidra pozwala odczuć pustkę. Jak zauważa B.K.S. Iyengar w komentarzu do tej sutry „ Stan bez marzeń sennych jest obojętnym stanem świadomości, w którym nie odczuwa się poczucia istnienia”. Ta pustka umysłowa jest bardzo bliska samadhi, jednak ciągle występuje tu cienka granica niewiedzy.
- smrtti – pamięć, przypomnienie
Dzięki pamięci jesteśmy w stanie się w każdym momencie cofnąć i powrócić do tego co było. Jeżeli przeszłość będzie cały czas obecna w naszym życiu, nie będziemy w stanie zaistnieć w teraźniejszości. Patańdżali radzi, aby doświadczać czegoś, jakbyśmy robili to pierwszy raz w życiu, bez całego zbędnego bagażu wspomnień.
Pięć uciążliwości
Patańdżali w Jogasutrach wymienia 5 uciążliwości czyli:
- avidya – niewiedza, ignorancja
- asmita – egoizm, pycha
- raga – przywiązanie, pożądanie
- dveśa – awersja
- abhiniveśah – lęk przed śmiercią, przywiązanie do życia
To one właśnie stanowią zagrożenie dla naszej władzy nad umysłem, poddanie się ich działaniu powoduje wstrzymanie naszego rozwoju. Niewiedza jest zasadniczą przyczyną pozostałych czterech uciążliwości, które ponadto wpływają na siebie nawzajem, tworząc sieć wzajemnych powiązań. Podstawowym czynnikiem, które owe uciążliwości tworzy jest brak świadomości. Patańdżali przedstawia w sutrach narzędzia, za pomocą których można wykorzenić powyższe uciążliwości, przede wszystkim należy: powściągnąć aktywność umysłową, medytować i dążyć do usunięcia potencjalnych cierpień.
Vairagya i abhyasa
Praktyka (abhyasa) i nie-przywiązywanie (vairagya) to następne czynniki wg Patańdżalego, które prowadzą nas do osiągnięcia celu jogi poprzez zatrzymanie „poruszeń świadomości”. Praktyka i nie- przywiązywanie równoważą się nawzajem: abhyasa to ścieżka ewolucji, a nie-przywiązywanie to ścieżka inwolucji. Patańdżali każe nam podążać obiema ścieżkami równocześnie.
Pierwsza ścieżka jest nieustannym przypominaniem sobie swojego prawdziwego ja, a nie siłowym wysiłkiem spowodowanym wyparciem poruszeń świadomości. Autor Jogasutr radzi nam praktykować nieprzerwanie czyli codziennie, ze szczerym oddaniem. Dyscyplina wyzwolona przez praktykę prowadzi do stanu nie-przywiązania. Abhyasa nie jest wysiłkiem skierowanym przeciwko nam samym, ale wysiłkiem przeciwko naszym negatywnym nawykom i tendencjom. Dzięki praktyce powracamy do naturalności, a odcinamy się od działań niosących cierpienie. Ponadto uświadamiamy sobie, że wszystkie rzeczy świata są tylko chwilowe, ulotne i przemijające, i przywiązanie do nich zawsze prowadzi do bólu i cierpienia. Bhagawadgita mówi „Działaj, ale bądź obojętny na wyniki swoich działań”. Nie-przywiązywanie pozwala sprawnie funkcjonować i przynosi uczucie swobody.
Postawy wspierające proces oczyszczania świadomości
Pierwsza postawa maitri oznacza bezwarunkową miłującą dobroć i jest przeciwieństwem przywiązania, bowiem nie jest przywiązana do konkretnego obiektu. Patańdżali zaleca nam kultywować postawę przyjaźni (miłującej dobroci) wobec osób szczęśliwych, ponieważ to będzie stanowić wsparcie w naszym rozwoju. Natomiast wobec osób nieszczęśliwych, cierpiących zaleca rozwijać postawę współczucia (karuna). Jest ona całkowicie wolna od wszelkiej pychy, wyższości. Współczucie w jodze to nie emocja, ale działanie, i ma ono wynikać z prawidłowej percepcji czyjejś osoby.
Kolejną postawą, którą podaje Patańdżali to: rozwijanie radości, zadowolenia i dobrej woli (mudita) do osób cnotliwych i prawych. Radzi aby cieszyć się z ich osiągnięć, ponieważ gdy krytykujemy prawą osobę – to tak naprawdę krytykujemy prawość, ideę cnoty. Gdy powtarzamy to wiele razy to sami zaczynamy wierzyć, że nie ma czegoś takiego jak cnota, prawość, uczciwość etc. Rozwijanie omawianych postaw do osób prawych prowadzi do wyzbycia się zazdrości w stosunku do innych, i ekscytacji dla własnych osiągnięć.
Równocześnie autor Jogasutr nie nakazuje nam potępiać osób, które postrzegamy jako złe, zaleca wobec nich obojętność bez żadnego nastawienia, osądu.
„Samodyscyplina, samopoznanie i zupełne poddanie się Bogu stanowi jogę w formie działania”. Wymienione powyższe praktyki mają posłużyć zmniejszeniu uciążliwości i poprowadzić do skupienia jako przygotowanie do zasadniczych praktyk opisanych przez Patańdżalego jako astanga joga.
Samodyscyplina (tapas) w krija jodze jest sposobem na wprowadzenie w życie praktyki opartej o abhyasę i vairaguę. Powyższy termin obejmuje znaczeniowo nie tylko surowość, ascezę, ale i żar oraz żarliwość. Kolejnym działaniem jest samo studiowanie (svadhyaya). Gdy studiujemy starożytne teksty, one mają się stać dla nas lustrem, w którym odbija się nasza jaźń. Powinniśmy uczyć się obserwować samego siebie. Ostatnią praktyką krija jogi jest poddanie się sile wyższej, Bogu (Iśvarapranidhana)itd.. Mamy porzucić życie polegające na spełnianiu naszych pragnień, zachcianek i urzeczywistnianiu frustracji, i podporządkować się woli Boga. Joga nie jest walką i działaniem wbrew sobie.
Praktyki dyscypliny społecznej (yama)
Są to moralne i etyczne nauki, nakazujące, by z dala trzymać się od negatywnych myśli i uczynków. Jest procesem wewnętrznego oczyszczania. Zaliczamy do nich:
- Ahimsa – niekrzywdzenie
Niestosowanie przemocy oraz powstrzymanie się od zabijania, zarówno w sensie czynu fizycznego, jak i słowem i intencją.
- Satya – prawda
Kierowanie się prawdą oraz powstrzymanie się od kłamstwa i oszukiwania.
- Asteya – niekradzenie
Sięganie po cokolwiek , co nam się nie należy; niekoniecznie musi być to przedmiot materialny, może to być również sięganie po wiedzę , na którą nie zasłuży wiliśmy, do której nie dorośliśmy, za którą nie zapłaciliśmy. To również brak zawiści i ciągłego porównywania tego, co się posiada samemu, z tym, co posiadają inni.
- Brahmacarya – wstrzemięźliwość
Dyscyplina w kontaktach seksualnych nie oznacza jednak celibatu ani nie narzuca szczególnej ascezy; akcentujemy duchowy wymiar tej sfery życia.
- Aparigraha – nieposiadanie
To praktyka niegromadzenia, wyrzeczenia się tego, co nam nie potrzebne.
Praktyki dyscypliny indywidualnej (niyama)
Są to zasady i zakazy, które się stosuje w relacji z samym sobą. Niyama utrzymuje ciało i umysł w czystości.
- Śauca – czystość
Zachowanie czystości wewnętrznej i zewnętrznej, nade wszystko oczyszczanie umysłu z przypadkowych i niepotrzebnych myśli.
- Santosha – zadowolenie
Jest praktyką pełnej akceptacji aktualnej sytuacji; przyjmowanie życia takim jakie jest, a także zrównoważone podejście do przeciwności i łaskawości losu.
- Tapas- samodyscyplina
- Svadhyaya – samopoznanie
- Iśvarapranidhana – poddanie się Bogu
Wymienione powyższe trzy praktyki mają nieco inny wymiar w kontekście kriya jogi (joga działania), a inny w zakresie praktyk indywidualnych. Tapas, svadhyaya i iśvarapranidhana w krija jodze są działaniem na rzecz osiągnięcia celu jogi , w niyamie mają odmienny charakter – są wyraźnym zwieńczeniem praktyk yamy oraz pierwszych 2 praktyk niyamy.
Do pozostałych etapów ośmiostopiowej ścieżki jogi należy:
- asana (praktyka pozycji ciała)
Są elementem ścieżki astanga jogi. Według Patańdżalego asana winna byś stabilna i wygodna. Przez stabilność należy rozumieć możliwość nieruchomego wytrwania w pozycji przez dłuższy czas. Praktykujący poszukując stabilności w pozycji, dąży do wygody rozumianej jako uwolnienie od napięcia w pozycji.
W kolejnej sutrze Patańdżali pokazuje drogę do stanu stabilności i wygody poprzez uwolnienie od napięcia ( ale też porzucenie wysiłku) i kontemplację oddechu. Gdy bardzo chcemy wykonać konkretną praktykę (trudną asanę, zaawansowaną pranayamę, pewne działanie w życiu) to często odkrywamy, że efekt jest odwrotny. Emil Coue sformułował ten fenomen w zasadę odwrotnego działania: „Jeśli ktoś myśli: chciałbym, ale nie mogę, to tym mniej osiągnie, im więcej wysiłku będzie wkładał”.
Autor popularnego tłumaczenia i komentarza Jogasutr I.K. Taimni, zauważa iż są też inne istotne funkcje praktyki pozycji jogi: utrzymanie ciała w zdrowiu i uodpornienie go na zmęczenie, przygotowanie ciała do praktyki pranayamy, rozwój siły woli.
- pranayama (kontrola energii oddechu)
Termin pranayama składa się z dwóch części: prana (siła witalna) i ajama (rozciąganie, rozszerzanie, ekspansję). Pranayama jest zatem praktyką „rozprzestrzeniania prany”. Patańdżali jako najważniejszy element pranayamy wymienia pracę z wydechem. Z tego powodu, że jeżeli jakość wydechu nie jest dobra, cierpi na tym jakość całej pranayamy. Wydech ponadto ma charakter oczyszczający, a ćwiczenia oddechowe mają przede wszystkim oczyścić ciało i umysł z wszelkich nieczystości. Patańdżali wskazuje także jako element pranayamy wdech, który jest aktywną i bardziej regenerującą częścią oddechu, i zatrzymanie oddechu, które możemy wykonać zarówno po wdechu, ja i po wydechu. Autor jogasutr ponadto sugeruje, że aby oddech stał się wydłużony i miękki, należy go regulować pod kątem 3 jakości: miejsca, czasu i liczby.
- prathyahara (wycofanie zmysłowe)
Jest to dyscyplina, która prowadzi do wycofania się ze sfery zewnętrznych zmysłów i aktywności, by skierować się ku spostrzeżeniom wewnętrznym. Najpopularniejsze praktyki prathyahary to: głęboka śavasana, śanmukti mudra i technika koncentracji prany w 18 punktach witalnych. Najlepszy sposób na osiągnięcie tego stanu to przyglądanie się myślom, bez angażowania się w nie, czekanie i obserwacja. Dzięki temu wchodzimy w świeży stan umysłu, w którym umysł jest w pełni zrelaksowany, ale jednocześnie uważny. Z drugiej strony uczymy się reagować w sposób neutralny nawet na nieprzyjemne wrażenia, co znajduje później zastosowanie w życiu codziennym.
Praktyki koncentracyjno-medytacyjne w jodze określa się wspólnym mianem samyama. Kolejnymi etapami tego procesu są:
- dharana (praktyka koncentracji)
Założeniem dharany jest skupienie się na określonej myśli, dotyczącej jakiegoś przedmiotu lub tematu, które wywiera na człowieku głębokie wrażenie. W celu osiągnięcia tego stanu umysłu należy wymusić skupienie wyłącznie na jednym punkcie np. na czubku nosa, na miejscu między brwiami, na płomieniu świecy etc.. Ponadto w wyższy stan wprowadza medytującego również bezgłośne powtarzanie sylaby Om lub inne mantry. W ten sposób zdołamy ograniczyć świadomość do jednej myśli, by przynieść stabilność naszemu umysłowi.
- dhyana (medytacja)
Jest wewnętrznym procesem, mającym na celu wprowadzenie zmysłów w stan, w którym ukierunkowane myśli są całkowicie pochłonięte wewnętrzną koncentracją. W głębokiej medytacji eliminujemy różne żądze, chęć posiadania i inne negatywne emocje. Medytacja na wyższym poziomie postrzegania umysłu wykracza poza czas i przestrzeń i uwalnia nas od egocentrycznego „ja” do tego stopnia, że zapominamy o swoim fizycznym istnieniu. To z kolei wiedzie nas na drogę samadhi, nadświadomości.
- samadhi
Dosłownie znaczy „całkowicie w zgodzie”. Jest to stan bycia; doświadczenie to jest inne u każdego, zależnie od etapu jego rozwoju. Jest to sytuacja, kiedy medytujący, medytacja oraz przedmiot stają się jednym. To stan pełnego szczęścia i jedności z Nieskończoną Istotą. Patańdżali wymieniał dwa rodzaje Samadhi: samprajnata (umysł jest utrzymywany w czystości i doskonałości) i asamprajnata (w pierwszym etapie znikają myśli i pozostaje samo perfekcyjne myślenie, w drugim etapie również ono zanika i pozostaje stan kompletnej próżni i nadświadomości). Dwa powyższe stany odnoszą się do stanu świadomego, a istnieje również stan nieświadomy.
Dominika Fuga
swoje pierwsze kroki w jodze stawiała u Lilianny Piotrowskiej, u której do dzisiaj poszerza swój warsztat nauczycielski. Ukończyła kurs nauczycielski astanga vinyasa jogi u Basi Lipskiej. Obecnie rozpoczęła kurs nauczycielski w systemie vinyasa krama joga u Macieja Wieloboba. Prowadzi zajęcia jogi we Wrocławiu i warsztaty wyjazdowe. Mail kontaktowy: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Skomentuj artykuł » Zobacz wszystkie komentarze »
Co sądzisz o: Patańdżali i joga klasyczna?
Loading Poll...
